Nhật Chiêu từ “Người ăn gió” đến “Mưa mặt nạ”

Nếu hiểu ngôn ngữ là một trò chơi, dù thực hay mộng thì phải biết rằng có rất nhiều trò chơi ngôn ngữ : khái quát và đúc kết của một chuyên gia; tra vấn và truy tìm của một triết gia, hư cấu và tưởng tượng của một nhà văn …

Trước đây Nhật Chiêu vẫn thường được biết đến như một chuyên gia về Văn học nước ngoài. Đùng một cái người đọc cầm trên tay “Người ăn gió và quả chuông bay đi” rồi thì chẳng bao lâu sau là “Mưa mặt nạ”. Cả 2 đều là tập truyện ngắn. Vậy thì Nhật Chiêu đã xuất hiện một cách bất ngờ với tư cách mới: nhà văn và như vậy, đọc ông bây giờ là tiếp xúc với ngôn ngữ của ông dưới một dạng trò chơi khác. Từ diễn ngôn của một chuyên gia chuyển qua diễn ngôn của một nhà văn. Từ trò chơi đúc kết khái quát đến trò chơi tưởng tượng, mơ mộng. Bây giờ ta hãy xem Nhật Chiêu “chơi cùng giấc mơ” như thế nào ?

Giấc mơ  trong “Người ăn gió” là những giấc mơ thiên về cái đẹp qua bốn chặng đường “bắt mộng, hành trình, trò chơi, huyền ảo”. Với bốn chặng đường đó ít nhiều mang tính mở đầu sự khai tâm trước cuộc sống. Cuộc phiêu lưu mới bắt đầu, tìm kiếm và khám phá cái đẹp. Đến “Mưa mặt nạ”, tất nhiên những yếu tố đó vẫn còn nhưng thêm vào đó là vô vàn những băn khoăn day dứt về tội ác luân hồi về tính hai mặt của con người, tội ác khởi từ ý tưởng và giấc mơ, về sự ngụy trang liên tục, sự bất định giữa tính ma, tính người, tính vật…

Thử  đọc truyện “con quạ” ta sẽ thấy trò chơi ngôn ngữ rất độc đáo của Nhật Chiêu.

Ngay từ  đầu việc nhắc đến quả thị và con quạ đã làm ta liên tưởng đến một truyện nổi tiếng của Việt Nam là truyện “Tấm Cám”. Càng đi sâu vào truyện ta càng thấy một câu chuyện cổ. Hoặc có thể nói ngược lại: một câu chuyện cổ được nhào nặn lại theo phong cách đương đại.

Mượn quả  thị như là một con vật có sức mạnh gây ảo giác và ác mộng, tác giả đưa ta vào thế giới cổ tích. Thế giới có cá bống, vàng anh, con quạ hay cây xoan đào. Nơi đó có một cô bé mồ côi xinh đẹp bị giết hại nhiều lần cùng một mối hận thù chất chứa sau hũ mắm người, “nàng đang hạnh phúc, cười vang trên ngôi”. Đến lượt CM thu hận, tội ác luân hồi.

Đặt lại vấn đề đã trở thành niềm tin, thành chân lý hằng địch, Nhật Chiêu dường như muốn đưa ra cái nhìn đa chiều về cuộc sống. Cái ác không có riêng trong một cá biệt người, mà có trong tất cả chúng ta, nếu chúng ta không biết kìm giữ nó. Con quạ tưởng như chỉ mang tới vận xui, trong truyện Nhật Chiêu nó chỉ là một kẻ tiên tri, là chứng nhân cho tất cả. Dẫu nhân danh cho bất cứ điều gì, tội ác vẫn là tội ác.

Cũng vậy, có một số truyện gợi ta nhớ đến thế giới cổ tích, thần thoại: Đom Đóm, Quả Lê, Thác Khói… Những truyện đó có liên quan đến cổ tích về đom đóm, huyền thoại về vườn địa đàng. Lại có những truyện được phát triển kỳ lạ từ một câu văn một câu thơ của các nhà văn lớn.

Như “Chim đã gọi tôi” phát triển từ 1 câu văn ngắn gọn của Kafka “Chiếc lồng ra đi tìm kiếm một con chim” chỉ từ một chất liệu ít ỏi như vậy mà ta có cả một truyện ngắn về cuộc phiêu lưu của nhân vật chiếc lồng.

Hay “Hương thơm của nước” thì dựa vào câu thơ của  Đào Tấn “Ai mà biết được hương thơm của nước”. Từ câu thơ tinh tế đó, Nhật Chiêu đã chế tác ra cả một nhân vật Thủy Hương, hóa thân của một dòng suối trong.

Thậm chí  có truyện được khai thác từ các bức tranh siêu thực, như truyện “Salon của chúa trời”  cảm ứng từ tranh Rene Magratte.

Như phát biểu của chính Nhật Chiêu “Nghệ thuật là ảo thực tương duyên” ta thấy thế giới truyện ngắn của ông là một thế giới của thực pha ảo, của cuộc đời đang lẫn vào mộng mị, của thiên nhiên mang màu sắc siêu nhiên …

Có thể  mượn một ý tưởng để nói về truyện ngắn của Nhật Chiêu: “Dĩ huyễn độ chân”, lấy cái huyễn ảo để đạt tới sự chân thực. Trò chơi ngôn ngữ của Nhật Chiêu là vậy. Chẳng phải là cũng đủ cho một niềm vui khi ta cầm tác phẩm của ông lên mà đi giữa cuộc đời bề bộn này đó sao ?

 

Mai Thị  Ngân Hoa

http://phongdiep.net/default.asp?action=article&ID=7923

About nhatchieu

- Nhà Văn Nhật Chiêu (04/03/1951): Giảng viên tại Đại học KHXH và NV Tp Hồ Chí Minh Việt Nam. - Lĩnh vực nghiên cứu: về văn học Nhật Bản và thế giới, đã viết nhiều sách và truyền cảm hứng về văn học cho rất nhiều thế hệ học trò - Tác phẩm đã in: Nhiều sách nghiên cứu văn học và tác phẩm văn chương
This entry was posted in VỀ NHẬT CHIÊU and tagged . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s